In het kort
- Plan je reisvaccinaties zes tot acht weken voor vertrek, want sommige vaccins hebben meerdere prikken nodig.
- Welke prikken je nodig hebt, hangt af van je bestemming, reisduur, reisstijl en gezondheid. Het advies volgt de richtlijnen van het LCR.
- Gele koorts is voor sommige landen een inreiseis; voor de meeste andere vaccins geldt een advies, geen verplichting.
- Tegen malaria bestaat voor reizigers geen standaardvaccin. Je beschermt je met muggenwerende middelen en soms met tabletten.
Ga je naar Azië, Afrika, Midden- of Zuid-Amerika, dan komt al snel de vraag welke prikken je nodig hebt. Vaccinaties op reis beschermen je tegen ziektes die in Nederland zelden voorkomen, maar op veel verre bestemmingen wel. Het goede nieuws: met een beetje planning is het zo geregeld.
In dit artikel lees je wanneer je moet beginnen, waar je terechtkunt, welke vaccinaties het vaakst worden geadviseerd en wat je ongeveer kwijt bent. Ook gaan we in op malaria, waartegen je je op een andere manier beschermt. Let wel: dit is algemene informatie. Je persoonlijke advies krijg je altijd bij een reisvaccinatiecentrum.
Wanneer moet je beginnen met reisvaccinaties?
De vuistregel is om zes tot acht weken voor vertrek een afspraak te maken. Sommige vaccins bestaan uit twee of drie prikken met weken ertussen, en de bescherming komt pas na een tijdje op gang. Bij het vaccin tegen gele koorts ben je bijvoorbeeld pas tien dagen na de prik beschermd, en geldt je bewijs ook pas vanaf dat moment.
Vertrek je binnen een paar weken? Maak dan toch een afspraak. Een deel van de vaccins werkt ook bij een korte voorbereidingstijd, en voor sommige vaccins bestaan versnelde schema’s. Je krijgt dan in ieder geval goed advies over hygiëne, muggenbescherming en wat je moet doen als je onderweg ziek wordt.
Maak het jezelf makkelijk
- Zoek je oude vaccinatieboekje op, het internationale gele boekje. Daarin staat wat je al eerder hebt gehad.
- Neem een lijst mee van alle landen die je bezoekt, inclusief overstappen.
- Vertel het als je zwanger bent, een zwangerschap plant, medicijnen gebruikt of een chronische aandoening hebt.
Waar haal je je vaccinaties op reis?
In Nederland kun je voor vaccinaties op reis terecht bij de GGD, bij particuliere reisvaccinatiecentra en bij een deel van de huisartsenpraktijken. Zij werken met de adviezen van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR). Het LCR houdt per land bij welke ziektes er voorkomen en welke vaccinaties of maatregelen worden aangeraden.
Tijdens een consult bespreekt een verpleegkundige of arts je reisplannen. Daarbij telt niet alleen het land, maar ook je reisstijl. Iemand die twee weken in een resort aan het strand ligt, krijgt een ander advies dan een backpacker die drie maanden door afgelegen gebieden trekt. Ook leeftijd en gezondheid spelen mee.
Let op: het vaccin tegen gele koorts mag alleen worden gegeven door centra die daarvoor zijn geregistreerd. Niet elke huisarts kan je dus volledig helpen. Check dat vooraf als je naar een gele-koortsgebied gaat.
Veel GGD’s en klinieken bieden ook een online of telefonisch adviesgesprek aan. Dat is handig als je twijfelt of je wel prikken nodig hebt, bijvoorbeeld voor een korte stedentrip naar Singapore of een rondreis door de Verenigde Staten. Blijkt dat je wel vaccinaties nodig hebt, dan plan je daarna een afspraak om ze te laten zetten. Vraag bij het maken van de afspraak meteen of het centrum alle benodigde vaccins op voorraad heeft, zodat je niet voor niets komt.
Tip
Maak een foto van je vaccinatieboekje en bewaar die in je telefoon en in je e-mail. Raak je het boekje kwijt, dan kan een reisvaccinatiecentrum je vaccinaties makkelijker terugvinden en opnieuw noteren.
De meest geadviseerde reisvaccinaties
Welke prikken je krijgt, verschilt per reis. Toch komen een paar vaccinaties heel vaak voorbij:
- DTP (difterie, tetanus en polio). Je hebt dit als kind gehad in het Rijksvaccinatieprogramma, maar voor veel verre bestemmingen wordt een herhaling geadviseerd als je laatste prik meer dan tien jaar geleden is.
- Hepatitis A. Een leverontsteking die je oploopt via besmet eten of drinkwater. Dit vaccin wordt voor bijna alle tropische bestemmingen geadviseerd. Na een tweede prik ben je langdurig beschermd.
- Buiktyfus. Ook via eten en water. Vooral relevant voor Zuid-Azië, zoals India en Nepal, en voor reizigers die buiten de toeristische routes eten.
- Gele koorts. Komt voor in delen van Afrika en Zuid-Amerika. Sommige landen eisen een bewijs van vaccinatie bij aankomst.
Vaccinaties voor specifieke situaties
Daarnaast zijn er vaccins die alleen in bepaalde gevallen worden aangeraden:
- Hondsdolheid (rabiës). Voor reizigers die langer weg zijn, veel buiten zijn of in contact kunnen komen met dieren. Ook na vaccinatie heb je na een beet nog extra prikken nodig, maar de behandeling is dan eenvoudiger.
- Japanse encefalitis. Voor langere reizen door het platteland van Azië, vooral in het regenseizoen.
- Hepatitis B. Voor langdurig verblijf of als je risico loopt via bloed of seksueel contact.
- Meningokokken ACWY. Verplicht voor de bedevaart naar Mekka en geadviseerd voor de zogeheten meningitisgordel in Afrika.
- Dengue. Er is een vaccin dat in sommige gevallen wordt overwogen, bijvoorbeeld bij een langer verblijf in een denguegebied. Het bestaat uit twee prikken met drie maanden ertussen. Bespreek met je reisvaccinatiecentrum of het voor jou zinvol is.
Wat kosten reisvaccinaties?
Reisvaccinaties worden niet vergoed uit de basisverzekering. Je betaalt dus zelf, tenzij je een aanvullende verzekering hebt die (een deel van de) kosten dekt. Kijk dat na in je polisvoorwaarden voordat je een afspraak maakt.
De prijzen verschillen per GGD en per kliniek. Over het algemeen betaal je voor een consult ongeveer 20 tot 40 euro per persoon, en daarbovenop de vaccins zelf. Een eenvoudige reis met alleen DTP en hepatitis A kost dus vaak tussen de 130 en 150 euro. Heb je meerdere prikken nodig, zoals tegen hondsdolheid of Japanse encefalitis, dan kan het bedrag oplopen tot enkele honderden euro’s per persoon.
Het helpt om te weten dat veel vaccins lang meegaan. Een volledige serie hepatitis A of hondsdolheid hoef je meestal niet voor elke reis te herhalen. Voor een tweede verre reis ben je daardoor vaak een stuk goedkoper uit.
| Vaccinatie | Vaak geadviseerd voor | Aantal prikken | Indicatie per prik |
|---|---|---|---|
| DTP | Veel landen buiten Europa | 1 (herhaling elke 10 jaar) | circa 35 tot 40 euro |
| Hepatitis A | Vrijwel alle tropische landen | 2 | circa 70 euro |
| Buiktyfus | Onder meer Zuid-Azië | 1 (ongeveer 3 jaar geldig) | circa 50 euro |
| Gele koorts | Delen van Afrika en Zuid-Amerika | 1 | circa 70 euro |
| Hondsdolheid | Lange reizen, contact met dieren | 2 | circa 95 euro |
| Japanse encefalitis | Platteland in Azië | 2 | circa 160 euro |
| Meningokokken ACWY | Saoedi-Arabië (bedevaart), delen van Afrika | 1 | circa 85 euro |
Gele koorts: verplicht of advies?
De meeste reisvaccinaties zijn een advies voor je eigen gezondheid. Gele koorts is de belangrijkste uitzondering. Sommige landen in Afrika en Zuid-Amerika eisen bij aankomst een bewijs dat je bent ingeënt. Andere landen vragen dat alleen als je eerst in een land met gele koorts bent geweest, ook als het om een overstap van enkele uren ging.
Dat bewijs staat in het internationale vaccinatieboekje. Het is tien dagen na de prik geldig en blijft daarna levenslang geldig volgens de internationale afspraken van de Wereldgezondheidsorganisatie. Bewaar het boekje dus goed bij je paspoort. Zonder geldig bewijs kun je aan de grens worden geweigerd of ter plekke worden gevaccineerd.
Maak je een rondreis langs meerdere landen, bijvoorbeeld van Peru naar Bolivia of van Kenia naar Tanzania? Laat dan precies uitzoeken welke combinatie van grensovergangen een bewijs vereist. Check voor vertrek altijd de actuele eisen bij het LCR of je reisvaccinatiecentrum.
Malaria: geen prik, wel bescherming
Malaria is een van de belangrijkste gezondheidsrisico’s op een verre reis, vooral in Afrika ten zuiden van de Sahara. Voor reizigers bestaat er geen standaardvaccin. De malariavaccins die er zijn, worden ingezet voor kinderen in Afrika en zijn niet bedoeld voor toeristen. Je beschermt je dus op twee andere manieren.
- Voorkom muggenbeten. Malariamuggen steken vooral tussen zonsondergang en zonsopkomst. Gebruik een middel met DEET, draag ’s avonds lange mouwen en een lange broek en slaap onder een klamboe als je kamer niet muggenvrij is.
- Neem zo nodig malariatabletten. Voor gebieden met een hoog risico krijg je tabletten op recept. Je slikt ze voor, tijdens en na je verblijf. Voor gebieden met een laag risico wordt vaak alleen muggenbescherming geadviseerd.
Krijg je tijdens of tot enkele maanden na je reis koorts? Ga dan direct naar een arts en vertel dat je in een malariagebied bent geweest. Snel testen is belangrijk.
Muggenbescherming helpt trouwens ook tegen dengue, zika en chikungunya. Dat zijn virussen die worden overgedragen door muggen die juist overdag actief zijn, en waartegen meestal geen standaard vaccinatie wordt gegeven.
Bijzondere situaties: kinderen, zwangerschap en last minute
Reis je met kinderen, dan krijgen zij een advies dat past bij hun leeftijd. Niet elk vaccin is geschikt voor baby’s en jonge kinderen. Check ook of het Rijksvaccinatieprogramma compleet is, en dan vooral de BMR-prik tegen mazelen. Mazelen komt op veel verre bestemmingen meer voor dan in Nederland.
Ben je zwanger of wil je zwanger worden, dan is het extra belangrijk om advies te vragen. Sommige levende vaccins, zoals die tegen gele koorts, worden dan meestal afgeraden. Ook voor malariatabletten gelden aparte adviezen. Soms wordt aangeraden om een reis naar een risicogebied uit te stellen.
Heb je een verminderde weerstand door een ziekte of medicijnen, dan kan het advies ook anders zijn. Neem in dat geval naast het reisvaccinatiecentrum ook contact op met je eigen behandelaar.
Ben je weer thuis en word je binnen enkele weken ziek, met bijvoorbeeld koorts, langdurige diarree of huiduitslag? Vertel je huisarts dan altijd waar je bent geweest. Sommige reisziektes uiten zich pas na terugkomst, en die informatie helpt bij een snelle diagnose.
Veelgestelde vragen
Maak het liefst zes tot acht weken voor vertrek een afspraak. Sommige vaccins hebben meerdere prikken nodig en de bescherming komt niet direct op gang. Vertrek je eerder, ga dan toch: een deel van de vaccins werkt ook op korte termijn.
Niet uit de basisverzekering. Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden een deel van de kosten. Kijk in je polisvoorwaarden wat je terugkrijgt voordat je een afspraak maakt.
Volgens de internationale afspraken van de Wereldgezondheidsorganisatie is het bewijs van vaccinatie tegen gele koorts levenslang geldig. In bepaalde situaties, zoals bij een verminderde weerstand, kan een herhaling worden geadviseerd. Je reisvaccinatiecentrum kan dat voor je beoordelen.
Nee, voor reizigers is er geen standaardvaccin tegen malaria. Je beschermt je met muggenwerende middelen, bedekkende kleding en een klamboe, en in risicogebieden met malariatabletten op recept.
Voor de meeste reizigers naar Thailand of Bali worden DTP en hepatitis A geadviseerd. Afhankelijk van je reisduur en reisstijl kunnen daar andere vaccins bijkomen, zoals tegen hondsdolheid. Laat je persoonlijk adviseren bij de GGD of een reisvaccinatiecentrum.
